Làm cái nghề bắt bệnh đồ điện tử bao năm nay, tôi luôn tự nhắc nhở bản thân một nguyên tắc bất di bất dịch: Trách nhiệm với khách hàng phải đặt lên trước cả việc cầm tô vít. Với dòng tivi Samsung đời mới như chiếc 50AU8000, hiện tượng máy vừa lên được logo rồi lại tắt phụp, sau đó tự khởi động lại thành một vòng lặp vô tận (anh em thợ hay gọi là lỗi bootloop) là một trong những ca bệnh rất phổ biến. Nguyên nhân thì có nhiều, có thể do chập tấm nền màn hình (Panel), nhưng cũng rất hay rơi vào lỗi của bo mạch chính (Mainboard).
Tuy nhiên, trước khi nghĩ đến việc nhổ IC hay thay mạch, người thợ cả cẩn thận luôn phải làm một thao tác mang tính sống còn: Kiểm tra thời hạn bảo hành của hãng. Đã có không ít trường hợp thợ vội vàng tháo tem, bung nắp lưng ra kiểm tra, để rồi khách hàng ngớ người khi biết tivi nhà mình vẫn còn mấy tháng bảo hành chính hãng. Lỗi mên chính thường chi phí thay thế hoặc sửa chữa không hề nhỏ, nếu máy còn bảo hành, hãng sẽ đổi bo mới miễn phí tận nhà. Việc kiểm tra số seri phía sau lưng máy chỉ mất một phút, nhưng nó thể hiện cái tâm và sự chuyên nghiệp của người thợ. Trong chuyến đi đến xã Hoàn Long ngày hôm nay, chính quy trình tưởng chừng nhỏ nhặt ấy lại là bước mở đầu cho một buổi làm việc đầy chỉn chu và trọn vẹn.
Lời nhờ cậy từ phương xa và chuyến đi về Thôn Đại Oanh
Chuyện là tối hôm qua, tôi nhận được một cuộc gọi từ số máy lạ. Đầu dây bên kia là giọng một cậu thanh niên đang làm việc ở tận trong Nam. Cậu trình bày rành rọt: "Anh ơi, tivi ở nhà quê của ông bô em tự nhiên giở chứng. Cứ bật lên hiện chữ Samsung là tắt luôn, rồi lại tự bật lên nháy nháy. Anh chạy qua thôn Đại Oanh, xã Hoàn Long xem giúp bố em với. Ông già ở nhà có mỗi cái tivi làm bạn xem thời sự".
Nghe lời gửi gắm đầy sự hiếu thảo và tin tưởng, tôi đồng ý ngay. Sáng sớm hôm sau, tôi nhét vội chiếc đồng hồ vạn năng số và cái mỏ hàn xung quen thuộc vào túi đồ nghề, nổ máy chạy thẳng về phía Hoàn Long. Đường làng Đại Oanh buổi sáng yên bình, hỏi thăm một hai người dân là tôi tìm được đúng số nhà của bác Quân. Đón tôi là một bác trai lớn tuổi, nét mặt có phần rầu rĩ vì thiêu vắng những bản tin buổi sáng quen thuộc.
Nguyên tắc của người thợ già: Tra cứu trước, bung nắp sau
Vào đến phòng khách, tôi cắm điện thử máy. Quả đúng như lời cậu con trai miêu tả, chiếc tivi Samsung cứ hiện logo lên khoảng 3 giây, nghe tiếng rơ-le "tạch" một cái rồi màn hình tối thui, chu kỳ cứ lặp lại liên tục.
Tôi nói với bác Quân: "Bác khoan lo lắng. Đời máy này hay bị lỗi mên khiển lắm. Nhưng trước tiên, cháu xin phép chụp cái tem đằng sau tivi để tra hệ thống xem máy nhà mình còn bảo hành không đã nhé. Nếu còn, cháu sẽ hướng dẫn bác gọi tổng đài hãng về thay miễn phí, tội gì mình phải mất tiền sửa". Bác Quân nghe vậy thì gật gù ưng bụng lắm. Tôi thao tác trên điện thoại, khoảng 30 giây sau, hệ thống báo tivi đã hết hạn bảo hành được 4 tháng. Lúc này, tôi mới chính thức xin phép bác để bung máy.
Tháo nắp lưng ra, tôi tiến hành cô lập vùng bệnh. Rút cáp tín hiệu từ bo chính lên màn hình, máy vẫn chớp tắt. Điều này loại trừ khả năng chập màn. Lấy đồng hồ vạn năng số ra, tôi đo điện áp cấp trước 13V từ bo nguồn đưa sang bo chính, kim chỉ báo cực kỳ ổn định. Vấn đề chắc chắn nằm ở bo điều khiển (Mainboard).
Cẩn thận soi từng cụm vi mạch, tôi phát hiện ra đường nguồn hạ áp DC-DC cấp cho chip vi xử lý trung tâm đang có biểu hiện sụt áp nghiêm trọng. Đáng lẽ nó phải duy trì ở mức 3.3V, nhưng khi tivi vừa khởi động, áp rớt thê thảm xuống còn 1.2V rồi đánh sập toàn bộ hệ thống. Thủ phạm chính là con IC ổn áp khu vực vi xử lý bị rò rỉ do hoạt động liên tục trong thời gian dài. Tôi quay sang giải thích dân dã cho bác Quân: "Bác cứ tưởng tượng cái bo mạch này như hệ thống bơm nước. Cái van chia nước chính bị tắc, nước không bơm đủ lên bồn nên máy bơm nó tự ngắt để bảo vệ. Giờ cháu xử lý thông cái van này là tivi lại chạy phà phà".
Nhát hàn chuẩn xác và sự tỉ mỉ với linh kiện dán
Đưa bo mạch ra vị trí đủ sáng, tôi phủ một ít nhựa thông dạng mỡ lên bề mặt linh kiện. Dùng máy khò nhiệt kết hợp mỏ hàn xung, tôi khéo léo gắp con IC hạ áp (Buck Converter SMD) lỗi ra khỏi bo mạch mà không làm bong tróc bất kỳ đường mạch đồng mỏng dính nào xung quanh.
Sau khi làm sạch chì cũ, tôi đóng một con IC mới chuẩn trị số vào. Chưa dừng lại ở đó, bản tính cẩn thận không cho phép tôi làm qua loa. Tôi kiểm tra thêm dải tụ gốm dán (SMD capacitors) nằm lân cận xem có linh kiện nào bị phù hay rỉ sét không. Cuối cùng, tôi dùng dung dịch vệ sinh mạch làm sạch sẽ những tàn dư của nhựa thông, trả lại một bo mạch sạch sẽ, tươm tất.
Niềm vui ngày mới và những đúc kết lặng lẽ
Lắp ráp hoàn chỉnh và cắm điện, máy khởi động êm ru. Logo Samsung đứng vững vàng, vài giây sau tiếng phát thanh viên kênh VTV1 vang lên rành rọt. Bác Quân cười móm mém, vội lấy điện thoại gọi ngay cho cậu con trai trong Nam để khoe tivi đã được sửa xong.
Ngồi nán lại uống ngụm nước chè bác pha, nhìn gia đình khách hàng vui vẻ, tôi cảm thấy trong lòng có một sự tĩnh lặng và nhẹ nhõm lạ kỳ. Nghề sửa chữa điện tử là vậy, đôi khi niềm vui không chỉ là nhận tiền công, mà là lúc đúc kết lại được một ca bệnh làm đúng quy trình, trọn vẹn trước sau. Trước khi về, tôi cẩn thận dặn bác Quân mùa mưa bão nhớ rút hẳn phích cắm điện để tránh sét đánh lan truyền, giúp bảo vệ hệ thống mên mạch lâu bền hơn.
Nếu bà con cô bác ở Hoàn Long hay các khu vực lân cận gặp sự cố tivi lên hình rồi tắt, mất nguồn hay có tiếng không hình, hãy cứ an tâm liên hệ. Chúng tôi luôn sẵn sàng đến tận nhà, kiểm tra cẩn thận và sửa chữa bằng cả cái tâm của người thợ.